حسين مدرسى طباطبائى
52
برگى از تاريخ قزوين ( فارسى )
اسناد در اين خاندان باقى است « 1 » و بر ذمهء علاقمندان به تاريخ و گذشتهء قزوين فرض است كه با استقصاء فروع خاندان توليت به اين مجموعهء گرانقدر دست يابند ، چه تجارب مكرر اين نكته را اثبات نموده است كه اسناد قديم معمولا با انقراض خاندانها از ميان مىرفته و گرنه به خصوص در مواردى كه موضوع اسناد يا منصب خاندانى باقى بود اينگونه اسناد تاحدود زيادى محفوظ ميماند و حتى در خاندانهايى كه از اسناد مربوط به خودآگاهى نداشته و تصور مىكردهاند كه آنها بهطور كامل دستخوش خيانت و تلف شده است « 2 » سرانجام نخبهء اسناد در يكى از فروع خاندان يافت شده كه البته قبل از هرچيز نياز به علاقه و شوق جوينده و پشتكار و خستگىناپذيرى وى دارد . در همان كتاب متن رونوشت طومار تقسيمنامهء آب باغهاى قزوين هست « 3 » كه مربوط به نيمهء اول قرن هشتم است . وقفنامهء قنات آخوند قزوين كه متن آن نيز در اين كتاب ديده مىشود « 4 » بايد درست باشد نهايت تاريخ آن نادرست و دست برده است . باز در آن از طومار وقفنامهء مسجد پنجه على قزوين « 5 » و وقف
--> ( 1 ) . به خصوص با توجه به اهميت فوقالعادهاى كه مسجد جامع قزوين در ادوار پيش از صفوى و همچنين در اين دوره داشته و مورد توجه و عنايت پادشاهان و امراء بوده است كه مواردى از آن در كتابهاى تاريخ ثبت شده است . ( 2 ) . در خاندانهايى كه اسنادى قديم داشتهاند معمولا فروعى كه اين اسناد را در دست ندارند على الرسم نقل مىكنند كه چند دهسال پيشتر اسناد آنان در واقعهاى مانند سيل يا آتشسوزى از ميان رفته و يا به وسيلهء فردى از داخل خاندان يا خارج آن براى دستاندازى بر منصب يا موقوفه ربوده يا سوخته شده است . در اين قبيل موارد همواره اسناد منظور در فروع ديگر خاندان به دست آمده است . ( 3 ) . مينودر : 837 - 852 . ( 4 ) . همان مأخذ : 261 - 262 . ( 5 ) . ايضا : 553 .